ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԴԱՎԻԴՅԱՆՑ. Հայաստանը զերծ է մալարիայից

Այսօր` ապրիլի 25-ը, Մալարիայի դեմ պայքարի միջազգային օրն է: Ամբողջ աշխարհում շուրջ երկու միլիարդ մարդ ապրում է մալարիայի մշտական սպառնալիքի ներքո։ Այս հիվանդությամբ վարակվելու ռիսկին ենթարկվում է հիմնականում աղքատ երկրների բնակչությունը, իսկ հիվանդությունը տարածվում է վարակված մոծակների միջոցով:

Մալարիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվա թեմայի շուրջ զրուցեցինք ՀՀ Առողջապահության նախարարության գլխավոր համաճարակաբան, գիտության և քաղաքականության հարցերով խորհրդատու Վլադիմիր Դավիդյանցի հետ:

–   Եթե սկսենք ոչ հեռու պատմությունից, ինչպիսի՞ն է մալարիայի պատմությունը վերջին տասնամյակների ընթացքում:

–   Ամբողջ աշխարհում մշտապես առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մալարիա, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, տուբերկուլյոզ հիվանդություններին: Մալարիայի առաջին դեպքերը նկարագրված են դեռևս Մխիթար Հերացու կողմից: Նա գրել է, որ Հայաստանը էնդեմիկ օջախ է, որտեղ մշտապես կա հիվանդության տարածման հավանականություն: Մալարիան ամբողջ աշխարհում տարածված հիվանդություն է, և պայքարը դրա դեմ բավականին դժվար է: Շատ երկրներում օրակարգային հարց է մալարիայի վերահսկումը: Մի հետաքրքիր բան փաստեմ. 2002թ. Մալարիայի միջազգային կոնգրեսին ես հայտարարեցի, որ Հայաստանում մալարիան հետզհետե ավելի ու ավելի վերահսկելի է դառնում, և մենք  անցնում ենք մալարիայի դեմ պայքարից դեպի տեղական մալարիայի վերացմանը: Տանզանիայի ներկայացուցիչը ինձ մոտեցավ և ցավով նշեց, որ այն ժամանակահատվածում, երբ մեր երկիրն իր առջև դնում է վերացման խնդիրը, նրանց  երկրի առջև դրված է խնդիր` գոնե 2 անգամ նվազեցնել մանկական մահացությունը:

–   Ե՞րբ է եղել մալարիայի ամենախոշոր բռնկումը Հայաստանում:

–   Խորհրդային Միությունում մալարիա չկար, մինչև 1963թ. Հայաստանում նույնպես փաստացի չկար մալարիայի ոչ մի դեպք: Կառավարության որոշմամբ Տրոպիկական հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտը փակեցին, աշխատանքները կասեցվեցին: Սովետական Միության փլուզումից հետո մալարիան իսկական անակնկալի բերեց մեզ` մեծ թափ ու տարածում գտնելով այն ժամանակ, երբ դրան բոլորովին չէին սպասում ո´չ բնակչությունը, ո´չ բժիշկները, ո´չ էլ կառավարությունը: Ինչո՞ւ միանգամից մեծ թափ առավ հիվանդությունը. քանի որ Արցախյան պատերազմում ազատագրված տարածքները ժամանակին եղել էին Ադրբեջանում մալարիայի օջախներ: 30 տարի մալարիայից զերծ երկիրը ինչպե՞ս պետք է զբաղվեր այս խնդրով, որտեղի՞ց սկսեր: 1994թ. ուժեղ թափով սկսեց տարածվել հիվանդությունը, Արարատյան դաշտն ու Արմավիրը պարզապես գրոհի էին ենթարկվել։ 1998թ. կրիտիկական էր, գրանցվեց մալարիայի 1156 դեպք: Եթե կտրուկ գործողությունների չդիմեինք, մալարիան կհափշտակեր ամբողջ երկիրը: Այդ ժամանակ էլ նախագահի հրահանգով կազմակերպվեցին մի շարք մեծամասշտաբ միջոցառումներ:

–   Ի՞նչ պետք է ձեռնարկել այդ դեպքում:

–   Նախ անհրաժեշտ են ֆինանսներ: Երկրորդ ամենակարևոր գործոնը մարդկային ռեսուրսն է: Պետք է միշտ պատրաստ լինել դիմավորելու համաճարակը, որովհետև այն միշտ հանկարծակիի է բերում: Պետք է ունենալ բանիմաց, որակյալ մասնագետներ: Եվ, իհարկե, ծրագիր, որը կառաջնորդի բոլորին: Միջգերատեսչական խորհուրդ ստեղծվեց, որը սկսեց ակտիվորեն զբաղվել մալարիայի տարածման կանխարգելմամբ: Բոլոր նախարարությունները, ուսումնական հաստատությունները սկսեցին միասին համակարգված աշխատել, ինչը շուտով ցույց տվեց իր դրական արդյունքը:

–   Ինչպիսի՞ն է իրավիճակն այժմ Հայաստանում:

–   Մալարիայի վերջին դեպքերը Հայաստանում գրանցվել են 2005թ., առ այսօր ոչ մի նոր դեպք չի գրանցվել: Այսօր չկա մալարիա, բայց փորձի շնորհիվ ունեցանք գերատեսչական խորհուրդ, մասնագիտական աճ, ինստիտուցիոնալ զարգացում և մտածելակերպի փոփոխություն, որի շնորհիվ մարդիկ հասկացան, որ մալարիան միայն առողջապահության խնդիրը չէ, այն հասարակական խնդիր է: 

–   Նշեցիք, որ մալարիայի դեմ պայքարին պետք է պատրաստ լինել մշտապես, իսկ ինչպիսի՞ միջոցառումներ են իրականացվում այսօր:

–   Սկզբում մենք ունեինք պայքարի ծրագիր, հետագայում ձեռք բերվեց վերացման ծրագիրը: Հիմա մենք մի փուլում ենք, երբ պետք է պայքարենք, որպեսզի մալարիան չվերսկսվի: Կատարվող միջոցառումներից մեկն այն է, որ մալարիայի հնարավոր օջախներից ելումուտ անողներն անպայման համապատասխան դեղամիջոց ընդունեն, որպեսզի հիվանդության ի հայտ գալուց հետո անգամ` չտարածվի: Այն, որ Հայաստանը մալարիայից ազատ երկիր է, մեզ համար թե´ քաղաքական, թե´ տնտեսական նշանակություն ունի: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից որևէ երկրի` մալարիայից ազատ լինելու փաստի ճանաչումը նշանակում է, որ տվյալ  երկիրն  աղքատների հիվանդության դեմ պայքարում հաղթեց: 2011թ., փաստաթղթային երկար գործընթացներից հետո, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը Հայաստանին տվեց այդքան սպասված հավաստագիրը` ՄԵՐ ԵՐԿԻՐԸ ԶԵՐԾ Է ՄԱԼԱՐԻԱՅԻՑ: Այժմ աշխատանքներ են տարվում Հայաստանի փորձը կիրառել նաև այն երկրներում, որոնք մալարիայի թիրախում են հայտնվել:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ